Σπάζοντας τα στερεότυπα της διατροφής

Σπάζοντας τα στερεότυπα της διατροφής

Η ψυχολογία της διατροφής. Μήπως λειτουργείς με στερεότυπα στη διατροφή σου;  

Φαντάσου ότι είσαι μόνος σ’ ένα απομονωμένο νησί για ένα χρόνο και μπορείς να πάρεις  μαζί σου νερό και ένα ακόμη τρόφιμο. Διάλεξε αυτό που θεωρείς ότι θα είναι τα καλύτερο για την υγεία σου ανεξαρτήτως τι σου αρέσει.

  • Καλαμπόκι
  • Φύτρες
  • Χόντ ντογκ
  • Σπανάκι
  • Ροδάκινο
  • Μπανάνα
  • Σοκολάτα γάλακτος

Ο Paul Rozin, καθηγητής ψυχολογίας στο πανεπιστήμιο της Pennsylvania, έκανε την παραπάνω ερώτηση σε ανθρώπους και βρήκε ότι το 42% επέλεξε την μπανάνα, το 27% το σπανάκι, το 12% το καλαμπόκι, το 7% τις φύτρες, το 5% τα ροδάκινα,το  4% τα χοντ ντογκ και το 3% τη σοκολάτα γάλακτος.

Μόνο το 7% των ερωτηθέντων διάλεξε εκείνο το τρόφιμο που πραγματικά θα τους προσέφερε αρκετές θερμίδες και όλα τα θρεπτικά συστατικά που θα χρειάζονταν για μία  μακροπρόθεσμη επιβίωση. Καθόλου φύτρες, (σχεδόν καθόλου αρκετές θερμίδες), μόνο χόντ ντοκ και σοκολάτα. Αυτά τα δύο ζωικά προϊόντα παρέχουν στον οργανισμό πρωτεΐνες και λιπαρά, δύο απαραίτητα θρεπτικά συστατικά που απουσιάζουν από τα υπόλοιπα τρόφιμα.

Σε γενικές γραμμές, τα χοντ ντογκ μπορούσαν να παρέχουν όλα τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά, επαρκή πρωτεΐνη και  μια καλύτερη ισορροπία αμινοξέων αποτελώντας έτσι το καταλληλότερο τρόφιμο που θα σε βοηθούσε να επιβιώσεις για ένα χρόνο.

Επομένως, για ποιο λόγο ο καθηγητής ψυχολογίας ρώτησε τους ανθρώπους να του πουν πιο τρόφιμο θα επέλεγαν, αν είχαν ναυαγήσει και ήταν αποκλεισμένοι σ’ ένα απομονωμένο νησί; Ο Rozin διαπίστωσε ότι οι απόψεις  για το τι συνιστά μια υγιεινή διατροφή είναι  σε μεγάλο βαθμό επηρεασμένες από την ψυχολογία. Πιο συγκεκριμένα, ο καθηγητής και οι συνεργάτες του διερεύνησαν κατά πόσο οι απόψεις των ανθρώπων για μια υγιεινή διατροφή ήταν προκατειλημμένες  και επηρεασμένες από αυτό που ονομάζεται «δόση αναισθησίας».

Πριν περιγράψουμε τι ακριβώς σημαίνει αυτό, ας δούμε κάποιες από τις ερωτήσεις που χρησιμοποιήθηκαν.

  1. Συμφωνείς με την ακόλουθη δήλωση: «Παρά το γεγονός ότι υπάρχουν εξαιρέσεις, τα περισσότερα τρόφιμα είναι είτε «καλά» είτε «κακά» για την υγεία»;
  2. Για καθεμία από τις παρακάτω επιλογές, ποια διατροφή είναι πιο υγιεινή (και οι δύο διατροφές περιέχουν έναν αριθμό θερμίδων):

– Μία διατροφή που δεν περιλαμβάνει καθόλου αλάτι, ή μία όπου περιλαμβάνεται κάθε μέρα μια πρέζα αλάτι;

-Μία διατροφή που είναι εντελώς απαλλαγμένη από τα λιπαρά ή μία όπου περιλαμβάνονται κάθε μέρα λίγα λιπαρά;

  1. Για καθεμία από τις παρακάτω επιλογές πιο τρόφιμο έχει τις περισσότερες θερμίδες:

– 30 γραμμάρια σοκολάτας ή 150 γραμμάρια ψωμί;

– Ένα κουταλάκι του γλυκού λάδι καλαμποκιού ή μισό κουταλάκι του γλυκού  καθαρό ζωικό λίπος;

 

Νομίζεις, λοιπόν, ότι γενικά τα τρόφιμα είναι μόνο “καλά” ή μόνο “κακά”;superfood-nutrition

Στο δείγμα των ερωτηθέντων το 40% πίστευε αυτό ακριβώς. Η τάση να διχοτομούμε τα τρόφιμα  είτε σ ’εκείνα που είναι καλά για την υγεία είτε σε εκείνα που είναι κακά, φαίνεται ότι συνεπάγεται ένα συγκεκριμένο σχήμα σκέψης που εστιάζει σε «καλά» και «κακά» τρόφιμα. Τα «καλά» τρόφιμα θεωρούνται από τη φύση τους χαμηλά σε θερμίδες και ολοκληρωμένα ως προς την θρεπτική τους αξία. Τα «κακά» θεωρούνται ότι έχουν χαμηλή περιεκτικότητα σε θρεπτικά στοιχεία, υψηλή σε θερμίδες και πιθανότατα ότι είναι γεμάτα με ανθυγιεινά στοιχεία και βλαβερά για την καρδιά.

Ποιο είναι το πρόβλημα; Αυτή η κατηγορηματική και απόλυτη σκέψη  μπορεί να οδηγήσει στην αποφυγή των τροφίμων που αν και είναι βλαβερά σε πολύ μεγάλες δόσεις, σε μικρότερες είναι απαραίτητα για τον οργανισμό.

Επίσης, σε μια άλλη έρευνα ο καθηγητής διαπίστωσε ότι οι Αμερικάνοι συσχετίζουν το κέικ σοκολάτας με την ενοχή, ενώ οι Γάλλοι με τις γιορτές. Η δαιμονοποίηση ορισμένων τροφίμων μπορεί να οδηγήσει σε ενοχή, εμμονή με την υγιεινή διατροφή (orthorexia) και σε ανθυγιεινές διατροφικές συνήθειες.

Η κατηγοριοποίηση των τροφίμων οδηγεί τους ανθρώπους να υποθέτουν ότι ακόμη και σε μικρές ποσότητες συγκεκριμένα  φαγητά είναι ανθυγιεινά;

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας του Rozin για μερικούς ανθρώπους συμβαίνει αυτό ακριβώς. Πάνω από το ένα τέταρτο των συμμετεχόντων (26%) πίστευαν ότι μια διατροφή χωρίς καθόλου αλάτι ήταν καλύτερη από μία με μια πρέζα αλάτι την ημέρα. Μόλις το 1/3(31%) θεώρησε ότι μια διατροφή χωρίς λιπαρά είναι πιο υγιεινή. Αυτό ονομάζεται «δόση αναισθησίας». Τόσο το αλάτι όσο και τα λιπαρά είναι βασικά και απαραίτητα στοιχεία της διατροφής μας που σε μικρές ποσότητες παρέχουν οφέλη στην υγεία μας. Ακόμη, μια σημαντική μειονότητα θεώρησε ότι μία διατροφή εντελώς απαλλαγμένη από αυτά ήταν πιο υγιεινή από εκείνη με λίγα μόνο ίχνη.

Σχετικά με την κατηγοριοποίηση των τροφίμων σε «καλά» ή «κακά» ο Rozin διαπίστωσε πως σχεδόν οι μισοί από αυτούς που ερωτήθηκαν πίστευαν ότι τα 10 γραμμάρια σοκολάτας είχαν περισσότερες θερμίδες από τα 150 γραμμάρια ψωμί (945%) και ότι ένα κουταλάκι γλυκού με λάδι καλαμποκιού είχε περισσότερες θερμίδες από ένα κουταλάκι του γλυκού ζωικό λίπος (47%).

Αυτή η σύγχυση με τη θερμιδική πυκνότητα και την πρόσληψη των θερμίδων καταδεικνύει ότι ένας μεγάλος αριθμός ατόμων τείνουν να συμπεραίνουν ότι τα κακά τρόφιμα έχουν πάντα περισσότερες θερμίδες από τα καλά, ανεξάρτητα από τις ποσότητες τις οποίες καταναλώνουν. Αν πιστεύεις ότι τα «καλά» τρόφιμα από τη φύση τους έχουν λιγότερες θερμίδες, ανεξάρτητα από το πόσο τρως, τότε ίσως πιάσεις τον εαυτό σου να τρώει περισσότερες θερμίδες από όσες συνειδητοποιεί.

Για πρώτη φορά συνάντησα τυχαία τα ευρήματα της παραπάνω έρευνας, όταν διάβασα το βιβλίο του Michael Pollan’s In Defense of Food.  Δεν περίμενα να βρω σε ένα βιβλίο σχετικό με διατροφή θέματα κοινωνικής ψυχολογίας, αλλά συνειδητοποίησα ότι οι γνωσίες μας και οι στάσεις μας διαμορφώνουν τις πεποιθήσεις μας σχετικά με το φαγητό τόσο πολύ όσο και η οποιαδήποτε αλήθεια για το τι είναι υγιεινό. Μεγάλωσα με την αντίληψη ότι η πρωτεΐνη είναι καλή και τα λιπαρά κακά. Δεν υπήρχε περίπτωση να διαλέξω ένα χοντ ντογκ να είναι το μοναδικό τρόφιμο που θα έτρωγα για ένα χρόνο, γιατί πολύ απλά τα χοντ ντογκ είναι ανθυγιεινά! Γνωρίζω ότι έχουμε την τάση να κατηγοριοποιούμε τα πράγματα και αυτό συνεπάγεται ότι αποδίδουμε γενικά μια σειρά από συγκεκριμένα χαρακτηριστικά σε οτιδήποτε  εμπίπτει σε αυτή την κατηγορία (στερεοτυπικός τρόπος αντίληψης).

Ποτέ δεν σκέφτηκα το γεγονός ότι θα λειτουργούσα με στερεότυπα στο φαγητό μου, υποθέτοντας ότι αν κάτι μπορεί να είναι ανθυγιεινό πρέπει να είναι πάντα ανθυγιεινό. Αυτή, όμως, η αντίληψη μπορεί να δημιουργήσει μία πολύ ανθυγιεινή οπτική για το φαγητό, όπως το να συνδέεις  γευστικά πράγματα όπως το κέικ σοκολάτας με ενοχή αντί με χαρά και γιορτή.

Σύμφωνα με αυτά, υπάρχει ένας όρος που περιγράφει τους ανθρώπους που έχουν εμμονή με την υγιεινή διατροφή, που ακόμη δεν έχει συμπεριληφθεί στο DSM.

Ποιο πιστεύεις ότι θα ήταν το πιο υγιεινό τρόφιμο, για να τρως όλο το χρόνο, αν είχες μόνο να διαλέξεις ένα τρόφιμο; Μήπως υπέκυψες σε μία «δόση αναισθησίας»; Τι άλλο πιστεύεις ότι μπορεί να μας πει η ψυχολογία σχετικά με τη διατροφή;

 

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *